|
سايز فونت
: (-) -- -- -- -- -- (+)
|
از هايده خواننده ي ايراني بيشتر بدانيد
|
|
حجم توليد ترانه ها چه در داخل و چه در برون مرز، شگفت آور شده و امکانات اجرا و ضبط نيز هر روز پيشرفته از روز قبل، ولي عمر ترانه ها، اغلب از چند هفته و چند ماه فراتر نمي رود. گويي ديگر در عرصه موسيقي ما، نه آهنگ، نه شعر، نه تنظيم و نه صداهاي خوش و پرتوان، بلکه ويدئوهاي پرزرق و برق و تبليغات تلويزيوني هستند که ملاک ارزشمند بودن و عامل ترويج يک ترانه در ميان مردم مي شوند. ولي آنچه هايده و شمار اندکي از خوانندگان همنسل او در عرصه موسيقي مردمي ما از خود به يادگار گذاشته اند و همچنان در ميان ايرانيان، دوستداران بيشمار دارد، از موقتي بودن شرايط فعلي نويد مي دهد.
* *
هايده در ?? فروردين ???? در تهران متولد شد. جاذبه صداي دلکش او را به دنياي موسيقي کشاند و اجراي ترانه اي از همين خواننده در يک مهماني که علي تجويدي (آهنگساز برنامه «گلها» در راديو تهران) در آن حضور داشت، موجب کشف صداي منحصربفرد او توسط تجويدي شد. هايده نزد تجويدي آموزش ديد و چندي هم با فرهنگ شريف، احمد عبادي و فريدون ناصري در زمينه آواز ايراني و سرايش کار کرد.
آزاده و کشف هايده
هايده در سال ????/???? نخستين ترانه خود را همراه با ارکستر بزرگ گلها در راديو تهران اجرا کرد. اثري به نام «آزاده» که علي تجويدي روي آخرين سرودهء رهي معيري آفريده بود و معتقد بود هيچ خواننده ديگري جز هايده توان اجراي آنرا ندارد. اجراي اين کار، صداي هايده را به ايرانيان شناساند.
ترک برنامه گلها
هايده پس از اجراي چند اثر ديگر از ساخته هاي علي تجويدي و همايون خرم در برنامه گلها، از اوايل دهه ???? به اجراي ترانه هاي پاپ از ساخته هاي طيف ديگري از ترانه سازان همچون فريدون خشنود، جهانبخش پازوکي، انوشيروان روحاني و محمد حيدري روي آورد. کيفيت بخشي از ترانه هاي او در اين دوره سخت نزول کرد. اشعاري غيرقابل مقايسه با کارهاي سنگين پيشين، تنظيم هايي سطح پايين و گهگاه با حال و هواي موسيقي عربي.
اين روند نه تنها در کارهاي هايده، بلکه در بسياري از ترانه هاي پاپ خوانندگان مطرح موسيقي ايراني در آن دوره که به موسيقي پاپ روي آورده بودند مانند حميرا، مهستي و اکبر گلپايگاني هم شنيده مي شود. گويي اساساً فضا، ارائه چنين کارهايي را طلب مي کرده است. جالب اينجاست که هايده در گفتگويي که چند ماه پيش از درگذشت نابهنگامش با شهرام ميريان در بخش فارسي دويچه وله انجام داد اظهار داشت که کارهايش در برنامه گلها را به همه کارهاي بعدي اش ترجيح مي دهد.
به هر رو هايده تا پايان دوره اقامت در ايران، عليرغم دسترسي به امکانات و تعداد زيادي از تکنوازان و تصنيف سازان نامدار، به برنامه گلها بازنگشت و فعاليت هاي جدي او در زمينه موسيقي ايراني، بيشتر به اجراهاي مشترکي با اکبر گلپايگاني محدود شد. اجراهايي که با عنوان «بزم» اغلب از تلويزيون ملي ايران در واپسين سالهاي پيش از انقلاب به نمايش درآمد.
يکي از هفته نامه هاي هنري تهران در آن زمان، نگاهي شيطنت آميز به اين تغيير رويه ناگهاني در خوانندگي هايده داشت: «يه ابرو بالا، يه ابرو پايين، گاهي هم يه چشمک قاطيش! اينا ژست هاي هايده در زمان اجراي آخرين کارش بود. خيلي ها معتقدن هايده بايد همون سبک کار سابقشو که اجراي ترانه هاي اصيله ادامه بده... »
لطف الله مجد، «تکنواز نامدار تار نيز در همان دوران در يکي از نشريات گفته بود: در ميان خوانندگان جديد، تنها صداي هايده را مي پسندم اما اين خانم بايد بداند که بيشتر بايد در زمينه موسيقي اصيل ايراني کار کند. »
فعاليت در موسيقي پاپ
به هر رو گرچه هايده ديگر به خوانندگي به سبک برنامه گلها، علاقه چنداني نشان نداد، ولي به مرور، ترانه هاي پاپ او نيز به فرم تازه و قابل قبول تري دست پيدا کردند. ترانه هايي چون «تنها با گلها»، «بزن تار»، «سوغاتي» و «گل سنگ» از همين دوره فعاليت او به يادگار مانده اند.
انقلاب و ترک ايران
هايده درشهريور ???? چندين ماه پيش از پيروزي انقلابي که موسيقي و به ويژه آوازخواني زنان را دچار ممنوعيت و محدوديت هاي بسيار ساخت ايران را به مقصد انگلستان ترک کرد. او تا پايان عمر از اين رويداد به عنوان تلخ ترين خاطره زندگي خود ياد مي کرد.
هايده در دوران اقامت در ايران با دربار پهلوي پيوندي نزديک داشت و برنامه هاي متعددي را در مجالس حکومتي اجرا کرد. در سال ???? دادگاه انقلاب در تهران حکم احضار او را همراه با شماري ديگري از خوانندگان و بازيگران سينما همچون گوگوش، حميرا و فريدون فرخزاد صادر کرد. اين حکم در همان دوران در روزنامه کيهان در تهران به چاپ رسيد.
پس از انقلاب، هايده حدود سه سال را در کنار سه فرزندش، کيوان، کامران و نوشين، در لندن سپري کرد و برنامه هاي پراکنده اي را همراه با نوازندگان ايراني در اين شهر اجرا کرد. «مي زنم فرياد» از نخستين ترانه هاي او در غربت است که همواره در برنامه هايش مورد تقاضاي ايرانيان گريخته از انقلاب و جنگ بود؛ شعري از کريم فکور و آهنگي از انوشيروان روحاني. تاثيرگذارترين اجراي اين ترانه ظاهراً در سال ???? در کنسرتي در تالار شهرداري کينزينگتون در لندن صورت گرفت که پرويز قريب افشار مجري آن بود و هايده، عارف و فرامرز اصلاني خوانندگان آن.
ادامه فعاليت هاي جدي در لوس آنجلس
با متمرکز شدن جامعه ايراني و به ويژه خوانندگان و نوازندگان ايراني در جنوب کاليفرنيا هايده نيز در سال ????/???? لندن را به قصد لوس آنجلس ترک کرد. يکي از نخستين برنامه هاي رسمي او در اين شهر، کنسرتي در دانشگاه کاليفرنيا در لوس آنجلس (يو.سي.ال.اي) بود همراه با گروهي از سازهاي ايراني به سرپرستي منوچهر صادقي (سنتورنواز بنام ايراني). گرچه بسياري از نوازندگان صاحب نام ايراني مقيم کاليفرنيا در گروه حضور پيدا کرده بودند ولي در هم نوايي آنان با يکديگر هماهنگي چنداني در اين برنامه شنيده نمي شد.
فعاليت در لوس آنجلس طي مدتي کوتاه و البته با ياري جستن از ترانه سرايان، ترانه سازان و تنظيم کنندگاني خوش ذوق به يکي از موفق ترين دوران در فعاليت هاي هنري هايده بدل شد. آغاز جنگ ايران و عراق، گريز بي سابقه ايرانيان از کشور و اجراهاي پرتوان و تاثير گذار هايده از ساخته هاي هنرمنداني چون فريد زولاند، صادق نجوکي، آندرانيک، محمد حيدري و انوشيروان روحاني روي سروده هاي اردلان سرفراز، بيژن سمندر، ليلا کسري (هديه) و برخي ديگر، که در بسياري از آنها خشم و اندوه ترک ايران موج مي زد. ترانه هايي چون «زهر جدايي»، «بهار بهار باز اومده دوباره» و «روزاي روشن خداحافظ».
افزون بر اين ترانه ها که به تعبير محمود خوشنام «تسکيني در خور براي مهاجران و تبعيديان دلشکسته بود»، هايده با خواندن ترانه هايي شاد و خوش ساخت مانند «راوي»، «نرگس شيراز»، «سياه چشمون» و «شب عشق» در بين جوانان ايراني نيز طرفداران بسياري پيدا کرد.
کنسرت هاي بزرگ
همين دوران بود که هايده براي اجراي کنسرتي در آلبرت هال لندن همراه با ارکستر بزرگ به رهبري فرنوش بهزاد راهي انگلستان شد. اين کنسرت در که نوروز ???? برگزار شد يکي از نخستين کنسرت هاي بزرگ و آبرومندانه ايراني در سالهاي پس از انقلاب به شمار مي رود. ستار و مرتضي نيز در اين کنسرت بخش هايي را اجرا کردند. هايده در آن دوران همچنان در روياي بازگشت زودهنگام خود به ايران بود.
هايده براي کنسرت بيستمين سال خوانندگي اش، در تابستان ???? نيز در آلبرت هال لندن کنسرتي اجرا کرد. برنامه اي که حسين رحماني مجري آن بود و هيجانات ايرانيان از ايران گسسته همچنان در آن موج مي زد.
هايده در جام جم
فعاليت هاي هايده در لوس آنجلس بيشتر در تلويزيون جام جم که در سال ???? به کوشش منوچهر بي بيان و شماري ديگر از نويسندگان و هنرمندان مهاجر ايراني بنيان نهاده شده بود متمرکز شد. بيش از چهل ويدئو در اين تلويزيون از هايده ضبط شد که همچون ديگر آثار ضبط شده در آن دوران در لوس آنجلس به صورت نوارهاي ويدئويي غيرقانوني در ايران پخش ميشد. بسياري از ويدئوهاي مربوط به هايده در سال ???? با کيفيتي نه چندان مناسب به وسيله يکي از کمپاني هاي ايراني در لوس آنجلس به صورت دي.وي.دي منتشر شد.
بيماري و درگذشت
هايده از نوجواني به بيماري ديابت دچار بود که در سالهاي بعد، فشار خون و ناراحتي قلبي نيز به آن اضافه شد. بي اعتنايي او به سلامت جسمي اش، افراط در الکل و فشاري که شيوه آوازخواني او به قلبش وارد مي ساخت مرگش را به جلو انداخت.
هايده در آخرين شب زندگي خود، در باشگاه کازابلانکا در حومه سان فرانسيسکو برنامه داشت. در آن شب، عليرغم وضعيت نه چندان مناسب جسمي، همراه با نوازندگاني چون پرويز رحمان پناه، عبدي يميني و سيامک پويان، يکي از به يادماندني ترين برنامه هاي خود را به اجرا درآورد.
هايده در آخرين شب زندگي اش؛ باشگاه کازابلانکا، شمال کاليفرنيا
هفده سال از اجراي آخرين برنامه هايده سپري شده ولي هنوز ويدئوي آن منتشر نشده است. خسرو مترجمي، دانشجوي 22 سالهء آن روزها و کارشناس فن آوري اطلاعات امروز در آمريکا با يک دوربين کوچک از اين برنامه فيلم برداري کرد.
هايده ساعاتي پس از اجراي آخرين کنسرت خود در باشگاه کازابلانکا، در ?? دي ???? برابر با ?? ژانويه ???? بر اثر سکته قلبي در سن ?? سالگي درگذشت.
مراسم خاکسپاري و يادبود او با حضور هزاران نفر از ايرانيان مقيم آمريکا در گورستان وست وود در لوس آنجلس برگزار شد و در تهران نيز عليرغم محدوديت هاي بسيار، گروهي از مردم در مسجدالجواد ياد او گرامي داشتند.
به ياد هايده
پس از هايده، شماري از خوانندگان و نوازندگان ايراني در برون مرز، در سوگش خواندند و نواختند. خواهرش، مهستي در نوروز سالهاي ????، ?? و ?? به ياد ترانه هاي اجرا کرد. حسن شماعي زاده بر روي سروده هاي همايون هوشيارنژاد اثري آفريد که هيچگاه منتشر نشد. انوشيروان روحاني در نوروز ???? در تلويزيون طنين، ترانه سراب را که در دهه ???? براي هايده آفريده بود با پيانو نواخت. هوشمند عقيلي نيز اين ترانه را در آلبومي بازخواني کرد. پرويز رحمان پناه، تارنواز خوش ذوقي که در دوران فعاليت هايده در غربت با او تار مي نواخت، ترانه «سال» را با حال و هوايي متفاوت براي تار و سازهاي الکترونيکي تنظيم کرد و در نهايت شهلا سرشار در سال ???? ترانه اي به نام «به ياد هايده» اجرا کرد.
هايده در ايرانيکا
پروفسور اريک نخجواني درباره صداي هايده در دانشنامه ايرانيکا (Encyclopedia Iranica) مي نويسد: «تلفيق قدرت حنجره و مهارت در تکنيک هاي آوازي، به صداي کنترآلتوي او جنس و طنيني نادر براي اجراي آواز داده بود. از آن گذشته، حس قوي او در زمان بندي موسيقايي، داشتن ريتم روان در اجرا و بيان شاعرانه و موثر موسيقايي، به او اين امکان را داد تا هر ترانه اي را که مي خواند به شکلي تاثيرگذار اجرا کند...»
نشر آثار هايده
حاصل فعاليت ?? ساله هايده در عرصه موسيقي ايران، حدود يکصد و پنجاه قطعه ترانه و آواز است که تقريباً همه آنها در سالهاي گذشته به صورت سي.دي توسط شرکت ترانه، کلتکس، پارس ويدئو و ام.زي.ام در آمريکا منتشر شده اند. با اينحال همچنان تعدادي از ترانه ها و ويدئوهاي او در گوشه آرشيوهاي تلويزيوني و کمپاني هاي نشر موسيقي ايراني از نظر دور مانده اند. دوستان، همکاران و فرزاندان او تا کنون هيچيک به طور جدي براي گردآوري و نشر اين آثار اقدام موثري انجام نداده اند و حتا تارنمايي به طور غيرقانوني در شبکه اينترنت، خود را «وب سايت رسمي هايده» مي خواند که نه ارتباطي با صاحبان آثار او دارد و نه پيوندي با بازماندگان او. نهادي با نام «بنياد يادبود هايده» نيز سالها پيش دو سي.دي به نام هاي «ناشنيده ها» و «بلبلي که خاموش شد» از آوازخواني هاي منتشر نشدهء هايده در محافل خصوصي منتشر ساخت ولي اين بنياد نيز پس از مدت کوتاهي ناپديد شد. |
|
|
|
|
|
مشخصات
: |
|
ارسال
: |
سه شنبه 03 ارديبهشت 1387 |
|
بازديد
:
|
2254 مشاهده جزئيات
|
|
امتياز
:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
